پاسخ به شبهات, حوادث، وقایع، هجرت

امام رضا علیه السلام و فرقه واقفیه

امام رضا علیه السلام و فرقه واقفیه
امام علی بن موسی الرضا علیه السلام بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، با موقعیت دشواری روبرو بودند، از یک سو حکومت با تمام دستگاههای خود در تلاش بود، که موجبات قتل ایشان را فراهم کند، و از سوی دیگر،‌ شکاف عمیقی که موجب اختلاف میان شیعیان، اصحاب و یاران پدرشان بود، آن حضرت را دچار اندوه کرده بود. این اختلافات بر اثر اشاعه پدیده‏ای ساختگی به وجود آمد که تبلیغ می‏کرد: (امام موسی بن جعفر علیه السلام از دنیا رحلت نکرده است، بلکه او زنده است و مانند دیگران زندگی می‏کند، و همو قائم آل محمد صلی الله علیه و آله ‌است، و غیبت او همچون غیبت موسی بن عمران از میان قوم بنی‏اسرائیل است).
مسلماً پیدایش این فرقه‏ها و مذاهب به گذر زمان نیاز داشته است و در دوره‏ی زمانی مناسب صورت پذیرفته است، ‌بدین صورت که پیروان هر فرقه‏ای طبق شرایط زمانی از فرصت مناسب استفاده می‏نمودند و با انگیزه‏های مختلف سعی می‏نمودند فرقه‏ای را تشکیل دهند و عده‏ای را نیز با خود همراه سازند تا افکار باطل خود را به صورت حق جلوه دهند.
حضرت علی علیه السلام سر منشأ این فتنه ها را پیروی از هواهای نفسانی می‏داند: (انما بدء وقوع الفتن اهواءًٌ تتبع و احکامٌ تُبتَدَع یخالف فیها کتاب الله ــ همانا سر منشأ فتنه ها و فسادها پیروی از خواهش های نفس است و احکامی که بر خلاف شرع صادر گردد کتاب خدا با آن خواهش ها و حکم ها مخالف است)
/پاورقی ۱- نهج البلاغه / خطبه۵۰ ./
این فتنه‏ها باعث به وجود آمدن فِرقه‏های مختلفی گردید. یکی از این گروه‏ها که با سلاح تحریف و بدعت به جنگ حقیقت رفت و شیعیان را در برهه‏ای از تاریخ، دچار سردرگمی نمود (واقفیه) بود، فرقه‏ای که نتیجه فعالیتش،‌ توقف امامت در حضرت موسی بن جعفر علیه السلام و عدم انتقال آن به فرزندش امام رضا علیه السلام می‏گردید.

تعریف واقفیه
شهرستانی در کتاب ملل و نحل،‌ نحله‏های (باقریه) و (جعفریه) را واقفیه می‏خواند. وی واقفیه را کسانی می‏داند که به امامت این دو امام توقف کردند
/پاورقی ۲- شهرستانی، ابوالفتح محمدبن عبدالکریم، ملل و نحل، ترجمه: فضل الدین صدر، القآن: اقبال، بی جا۳۵۰/،ص ۱۲۵٫/
در تعریف دیگر، واقفیه نام عموم فرقه‏های شیعه‏ای است که ـ در مقابل گروه قطعیه
/پاورقی ۳- اشعری در المقالات و الفرق، ص ۲۳۶ در تعریف قطعیه آورده است: (فرقه‏ای که معتقدند به شهادت امام کاظم علیه السلام می‏باشند). قطعیه اعتقاد داشتند حضرت کاظم علیه السلام آخرین امام بود و رحلت فرمود و سلسله امامت با شهادت ایشان قطع شد./
ـ منکر رحلت امام کاظم علیه السلام شدند.
/پاورقی ۴- مشکور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامی، ص ۴۵۴٫/
نام‏های دیگر این فرقه (موسویه)، (مفضلیه) و (ممطوره) است.
/پاورقی ۵- شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، ملل و نحل، ص۲۲۳٫/

رهبران و انگیزه‏های پیدایش جریان واقفیه
رهبران پدیده وقف، برخی وکلای امام موسی بن جعفر علیه السلام و کارگزاران اموال بودند که وجوهات شرعی از شیعیان جمع‏آوری می‏کردند، افرادی مانند (علی بن حمزه بطائنی)، (زیاد بن مروان قندی) و (عثمان بن عیسی رواسی).
تردیدی نیست، انگیزه پیدایش وقف و گرایش به آن ناشی از محض عقیده و درک واقعیت نبوده است، بلکه برخاسته از تمایلات مادی و دواعی نفسانی و دنیوی بوده که آنها را از راه راست منحرف ساخته است
/پاورقی ۶- صدوق، عیون اخبار الرضا، ج۱ ص ۲۵۶٫/
از (احمد بن حماد) روایت است که گفت: (یکی از کارگزاران امام علیه السلام عثمان بن عیسی است که در مصر بود، و اموال بسیاری در نزد او وجود داشت. ابوالحسن الرضا علیه السلام درباره این اموال به او پیغام فرستاد. وی در پاسخ نوشت: پدر تو نمرده است، و او زنده و پاینده است، وهرکس بگوید مرده است او یاوه گفته است).
/پاورقی ۷- همان ، ج۱ ص ۲۲۷ ـ شیخ طوسی، الغیبه ، ص۴۳٫/

شیوه‏های مبارزاتی واقفیه و تدابیر امام
واقفیه برای رسیدن به اهداف شوم خود با ایجاد شبهات فراوان در امامت حضرت رضا علیه السلام تشکیک وارد کردند، از جمله این شبهات:
۱- وجود نقص جسمی در امام رضا علیه السلام ،
۲- اختلاف شیوه امام رضا علیه السلام با ائمه قبل،
۳- شرکت نکردن امام رضا علیه السلام در تجهیز پدرش.

برخورد امام علیه السلام با واقفیه
واقفیه جزء گروههایی بودند که جامعه شیعه را با خطر جدی مواجه کرده بودند، لذا امام رضا علیه السلام با آنان برخوردهای جدی داشتند. از جمله اینکه:
۱- مرگ آنها را به مرگ زندیق و زندگی آنان را در سرگردانی تشبیه می‏کردند،
۲- شیعیان را از مجالست با آنان پرهیز می‏دادند،
۳- اعتقاد آنان را به آمیزه‏ای از کفر و الحاد تشبیه می‏نمودند،
۴- شیعیان را از پرداخت زکات به آنها منع می‏کردند.
/پاورقی – طوسی، محمدبن حسن، الغیبه، ص۴۷٫/

عدم وجود نقص جسمی در امام:
امام رضا علیه السلام در اوائل امامت فرزندی نداشت. لذا واقفیه می‏گفتند: (حضرت عقیم است و فرزندی ندارد، بنابراین نمی‏تواند امام باشد) و در این زمینه با امام مناظراتی داشتند.
از جمله، (حسین بن قیاما) در این زمینه نامه‏ای به امام نوشت که مضمون آن چنین بود: (چگونه مدعی امامت هستی در حالی که فرزندی نداری)؟ امام در پاسخ چنین نوشتند: (از کجا می‏دانی که مرا فرزندی نباشد؟ دیری نپاید که خداوند به من فرزندی عطا خواهد کرد که بوسیله وجود مبارکش، حق را از باطل جدا می‏نماید).
/پاورقی ۸- کلینی، محمدبن یعقوب، اصول کافی ، ج۱، ص۳۲۰٫/
این شبهه باعث شد عده زیادی از امامت امام رضا علیه السلام منحرف شوند، اما با به دنیا آمدن امام جواد علیه السلام گروه کثیری از واقفیه به امامت امام رضا علیه السلام ایمان آوردند و به تشیع راستین بازگشتند. از همین رو بود که امام هشتم علیه السلام ولادت امام جواد علیه السلام را بزرگ‏ترین برکت‏ها برای جامعه شیعی دانستند.
/پاورقی ۹- همان، ج۱، ص۳۲۱٫/

اختلاف شیوه امام رضا علیه السلام با ائمه قبل:
شیوه زندگی اجتماعی امام رضا علیه السلام به گونه‏ای بود که امامت خود را آشکارا و علناً اعلام کردند، در حالیکه ائمه قبل در این زمینه تقیه می‏فرمودند. واقفیه این مسأله را دستاویزی برای انکار امامت امام رضا علیه السلام قرار دادند و امامت ایشان را منکر شدند.
(علی بن حمزه بطائنی) از جمله کسانی است که امام را به خاطر آشکار کردن امامت خود مورد انتقاد قرار داد و او را بر خلاف شیوه پدرانش دانست، اما حضرت علیه السلام در پاسخ وی فرمود: (اولین نشانه امامت من این باشد که از جانب هارون به من آسیبی نرسد وگرنه من دروغگو باشم )
/پاورقی ۱۰- صدوق، عیون اخبار الرضا ، ج۱، ص ۵۱۶٫/
همانطور که امام فرمودند، امام در زمان هارون در کمال صحت و تندرستی به ترویج دین پرداختند و گزندی از وی به ایشان نرسید.

شرکت نکردن امام رضا علیه السلام در تجهیز پدرش
در اعتقاد شیعه هر گاه امامی از دنیا برود امام بعدی باید امور مربوط به غسل و کفن و نماز او را انجام دهد، لذا در کتاب شریف کافی نیز بابی تحت عنوان “إن الامام لا یغسٌله الٌا امام من الائمه) وجود دارد.
واقفیه از این عقیده سوء استفاده کردند و گفتند: ( اگر ابوالحسن الرضا امام بعد از موسی بن جعفر است پس چرا امام هفتم را که در زندان بغداد به شهادت رسید غسل نداد؟) زیرا حضرت امام رضا علیه السلام در آن وقت در شهر مدینه بود و چون برای غسل پدر بزرگوارش به بغداد نرفته است لذا امام نیست.
امام رضا علیه السلام خود با این تفکر به مقابله پرداختند و در پاسخ شبهات آنها اعلام کردند که خودشان امام کاظم را تجهیز نموده‏اند.
در کتاب اختیار معرفه الرجال نیز روایاتی در این زمینه از (احمد بن عمر حلال) نقل شده است.
/پاورقی ۱۱- طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال، رقم۴و۲و۸۶۱٫/
امام هشتم علیه السلام بدین‏گونه از انگیزه‏های شیطانی آنان پرده برداشت و آنها را نزد همه رسوا کرد تا نفوس ضعیف و سست اعتقاد،‌ در دام آنان گرفتار نشوند.
علاوه بر این امام رضا علیه السلام با موعظه و ارشاد واقفیه، گروه زیادی را از آنان به امامت خویش فراخواند و هدایت فرمود.
/پاورقی ۱۳- همان./

انقراض فتنه
فتنه واقفیه مدتی نسبتاً طولانی ادامه یافت، اما این پدیده همانند فتنه‏های بی‏پایه‏ی دیگر سقوط کرد و انقراض یافت، چراکه بر اساس درستی استوار نبود و انگیزه مادی و دنیوی داشت. اما امامت حقه اهل‏بیت عصمت و طهارت، با وجود مقدس امام رضا و فرزندان بزرگوار ایشان ـ علیهم السلام ـ تشیع صحیح ادامه یافت و روز به‏روز شکوفاتر و بالنده‏تر گردید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *