احادیث تفسیری

دیدگاه امام رضا (ع) – تدبر قلب مجرد در قرآن

خداوند سبحان می فرماید : اءفلا یتدبرون القران اءم علی قلوب اءقفالها ( ۱۸۲ ) گذشته از حجیت ظاهر قرآن و امکان استنباط
معارف از آن و نیز تشویق و ترغیب به تدبر و اندیشیدن در قرآن ، از این آیه بر می آید که متدبر در قرآن همان قلب مجرد است ،
نه قالب یا حس مادی و نیز قلب را دری است که گاهی باز می گردد و گاهی بسته می شود و نیز قلب دارای قفل ویژه ای است که
با آن بسته می شود و کفر و نفاق و امثال این حجاب های ظلمانی قفل های قلب هستند که انسان را از تدبر در قرآن باز می دارند .
در مقابل ، ایمان و خلوص و امثال آن اوصاف وجودی کمالی ، کلیدهای قلب اند که آن را باز کرده ، زمینه ی تدبر در قرآن را
فراهم می آورند؛ به شرط آن که پرده ی گناه که قفل قلب است ، وجود نداشته باشد . اگر گناهکار، به جهل مقابل علم گرفتار
نباشد و به انحصار شناخت با معیار حس و نیز انحصار موجود در محسوس معتقد نباشد و غیب را خرافه ای غیر موجود نپندارد و در
قرآن تدبر کند، به اندازه ی لازم از معارف قرآنی بهره می برد و حجت بر او تمام است ، هر چند به دریافت معارف بلند قرآنی
موفق نمی شود و باب غیب به روی او گشوده نمی گردد تا آن که غیب را رویاروی مشاهده کند . چون اگر گناه از جهت گناه
بودنش مانع درک مقدار لازم از معارف باشد، علیه کفار و منافقان نمی تواند حجت باشد . زیرا فرض آن است که آنان به سبب
گناهکار بودنشان از مقصود براهین قرآنی برای توحید و نفی شرک و امثال آن آگاه نمی شوند . از طرفی اگر فرض شود علم به
حق بر ایمان به آن و ترک و گناه وابسته است ، دچار دور باطل شده ایم . پس منظور از مانع شناخت بودن گناه این است : هنگامی
که گناهکار رو به سمت باطل داشته ، به آن مشتاق شود، فریب آن را بخورد، به سمت تدبر و اندیشه در قرآن تمایل ندارد، همان
قرآنی که وی را به حق و شادمانی به آن دعوت کرده ، به پرهیز از باطل و فریب نخوردن از آن هدایت می کند . شاید بدین جهت
بعضی از گناهکاران انگشتان خود را در گوش قرار داده ، لباس خود را بر سر می کشند تا صدای دعوت پیامبر را نشنوند . خداوند
از قوم حضرت نوح علیه السلام چنین حکایت می کند؛ و انی کلما دعوتهم لتغفر لهم جعلوا اءصابعهم فی اذانهم و استغشوا ثیابهم و
اءصروا و استکبروا استکبارا ( ۱۸۳ ) و از این قبیل است آیه ی اءلا انهم یثنون صدورهم لیستخفوا منه اءلا حین یستغشون ثیابهم یعلم
ما یسرون و ما یعلنون انه علیم بذات الصدور . ( ۱۸۴ ) زیرا این پنهان شدن گاهی به سبب نادانی به عدم انحصار موجود در محسوس
و اسطوره نبودن غیب است و گاهی به سبب بیزاری از شنیدن حق ، به گونه ای که با شنیدن سخنان حق بر بیزاری او افزوده می
شود، مانند شخص زکام که از بوی مشک گرفته می شود . فرموده ی حضرت رضا علیه السلام به بعضی از این مطالب اشاره دارد .
درباره ی کسانی سخن می گوید که از انتخاب خدا و اختیار رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت ایشان رو برگردانده ،
به اختیار و انتخاب خود تکیه می کنند، در حالی که قرآن به ایشان ندا می دهد : و ربک یخلق ما یشاء و یختار ما کان لهم الخیره
صفحه ۴۶ از ۱۲۶
سبحان الله و تعالی عما یشرکون ( ۱۸۵ ) و نیز می فرماید : اءفلا یتدبرون القران اءم علی قلوب اءقفالها . . . . ( ۱۸۶ ) آنجا که حضرت
علیه السلام استدلال می کند که قفل قلب ها و گناهان آن ، ایشان را از تدبر در آیات باز می دارد؛ آیاتی که دلالت می کند بر این
که تعیین و نصب امام در دستان آنان و به اختیار ایشان نیست ، در صورتی که اگر در قرآن تدبر کنند، قطعا در می یابند که تعیین
امام علیه السلام به اختیار و انتخاب خداوند سبحان است .
برگرفته از کتاب قرآن کریم از منظر امام رضا علیه السلام نوشته: آیت الله العظمی جوادی آملی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *