احادیث تفسیری

دیدگاه امام رضا (ع) – نبود پیوند خویشاوندی میان خداوند و بندگانش

اکنون که روشن گردید ملاک سعادت تحقیق و دور انداختن هر آرزویی است که به تحقیق تکیه ندارد و نیز معارف قرآن علمی بر
اساس تحقیق پایه ریزی شده است – بر حسب استنباطی که متدبر در قرآن می کند – باید به روایتی از مستنطق قرآن یعنی حضرت
رضا علیه السلام توجه شود : کسی که معصیت کار را دوست بدارد، خود نا فرمانبردار است و کسی که مطیع را دوست بدارد، خود
فرمانبردار است . هر کس ظالمی را یاری کند، خود ستمگر است و هر کس عادلی را یاری نکند، خود ظالم است . خداوند با کسی
خویشاوندی ندارد و کسی به ولایت خداوند نمی رسد، مگر به طاعت او . رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به پسران
عبدالمطلب فرمود : اعمال خود را برای من بیاورید، نه حسب و نسب هایتان را . خدای متعالی می فرمایند : هنگامی در صور دمیده
صفحه ۶۳ از ۱۲۶
شد، در آن روز هیچ گونه نسبتی میان آنان نیست و از حال یکدیگر جویا نمی شوند . آنان که کفه میزان اعمالشان سنگین باشد،
فقط آنان کامیابان هستند و کسانی که کفه ترازوی کردارشان سبک باشد، آنان به خویشتن زیان رسانده ، همواره در جهنم می
مانند؛ من اءحب عاصیا فهو عاص و من اءحب مطیعا فهو مطیع و من اءعان ظالما فهو ظالم و من خذل عادلا فهو ظالم . انه لیس بین
الله و بین اءحد قرابۀ و لا ینال اءحد ولایۀ الله الا بالطاعۀ ، و لقد قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم لبنی عبدالمطلب : ایتونی
باءعمالکم لا باءحسابکم و اءنسابکم قال الله تعالی : فاذا نفخ فی الصور فلا اءنساب بینهم یؤ مئذ و لایتساءلون فمن ثقلت موازینه
فاءولئک هم المفلحون و من خفت موازینه فاءولئک الذین خسروا اءنفسهم فی جهنم خالدون . ( ۲۶۴ ) حضرت رضا علیه السلام
تصریح فرموده اند که عمل ناشایست از هر که سر زند، خسارت زاست و خدا با کسی از انسان ها خویشاوندی ندارد تا مانند یهود
بتواند ادعا کند که از پسران خدا و دوستان اویند، در حالی که آنان پیامبران را به ناحق کشتند . پس کسی به ولایت خداوند دست
نمی یابد، مگر به واسطه ی طاعت که مجموعه ای است که از حسن فاعلی ایمان و حسن فعلی عمل صالح . اباصلت هروی روایت
می کند که حضرت رضا علیه السلام از پدر بزرگوارشان نقل می فرمودند که اسماعیل به حضرت صادق علیه السلام گفت : پدر
جان ، چه می فرمایید درباره ی گناهکاران شیعه و غیر آنان ؟ حضرت علیه السلام این آیه را تلاوت فرمود : لیس باءمانیکم و لا
اءمانی اءهل الکتاب من یعمل سوءا یجز به ( ۲۶۵ )؛ سمعت الرضا علیه السلام یحدث عن اءبیه : اءن اسماعیل قال للصادق علیه السلام
: یا اءبتاه ما تقول فی المذنب منا و من غیرنا ؟ فقال علیه السلام : لیس باءمانیکم و . . . . ( ۲۶۶ ) نسبت داشتن با کسی یا آرزو کردن
سودی ندارد . هر کس با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نسبت داشته باشد، باید به ارشاد او هدایت یابد و سیرت و سنتش
مانند ایشان باشد و به درستی که معیار نجات و رستگاری ، خواست هر آرزو کننده ای نیست . نیز حسن بن جهم روایت می کند
که من خدمت امام رضا علیه السلام بودم و زید بن موسی برادر آن حضرت نزد ایشان بود، حضرت رضا علیه السلام فرمود : ای
زید، تقوای خدا را پیشه کن که ما با تقوا به این درجه رسیدیم ، پس کسی که تقوا نداشته باشد و مراقب خدا نباشد، از ما نیست و
ما نیز از او نیستیم . ای زید، بپرهیز از خوار شمردن کسی از شیعیان ما که به واسطه ی تقوا بزرگی یافته است ، در این صورت نور
تو نابود می شود . ای زید، مردم شیعیان ما را مبغوض شمرده ، با آنان دشمنی می کنند و خون و مال آنان را حلال می دانند، تنها
به این دلیل که آنان بدی کنی ، به خود ظلم کرده ، حق خود را پایمال کرده ای ؛ یا زید اتق الله ، فانه بلغنا ما بلغنا بالتقوی ، فمن لم
یتق الله و لم یراقبه فلیس منا و لنسا منه . یا زید ایاک اءن تهین من به تصول من شیعتنا فیذهب نورک . یا زید ان شیعتنا انما اءبعضهم
الناس و عادوهم و استحلوا دماءهم و اءموالهم لمحبتهم لنا و اعتقادهم لولایتنا، فان اءنت اءساءت الیهم ، ظلمت نفسک و اءبطلت
حقک . حسن بن جهم گفت : پس از آن ، حضرت علیه السلام رو به من کرده ، فرمود : ای پسر جهم . از کسی که با دین خدا
مخالفت می کند، بیزاری جو، هر که باشد و از هر قبیله ای که هست ، و هر که با خدا دشمنی می کند، او را دوست مگیر، هر کس
باشد و از هر قبیله ای که هست ؛ من خالف دین الله فابراء منه ، کائنا من کان ، من اءی قبیلۀ کان ، و من عادی الله فلا تواله ، کائنا
من کان ، من اءی قبیلۀ کان . من به ایشان گفتم : ای پسر رسول خدا! چه کسی با خداوند دشمنی می کند ؟ فرمود : هر کس که
نافرمانی و معصیت او کند؛ من یعصیه . ( ۲۶۷ ) نتیجه ی گفتار حضرت رضا علیه السلام کلام قرآن است که مدار کرامت انسان
همان تقواست و کرامت از طریق نسبت خویشاوندی و آرزو و امثال آن به دست نمی آید، بلکه از طریق مراقبت و طاعت حاصل
می شود، و هر کس نافرمانی خدا کند، دشمن اوست و دشمن او چگونه می تواند دوست او باشد! از این رو حضرت علیه السلام به
برادرشان فرمودند : تو برادر من هستی تا زمانی که در طاعت خدا بزرگ باشی . نوح علیه السلام گفت : رب ان ابنی من اءهلی و
( ان وعدک الحق و اءنت اءحکم الحاکمین . ( ۲۶۸ ) پس خدای والا فرمود : یا نوح انه لیس من اءهلک انه عمل غیر صالح . ( ۲۶۹
آنگاه خدای متعالی به سبب نافرمانی پسر، او را از اهل خانواده نوح بیرون کرد؛ اءنت اءخی ما اءطعت الله عز و جل ، ان نوحا علیه
( السلام قال : رب ان ابنی . . . فقال الله عز و جل : یا نوح انه . . . فاءخرجه الله عز و جل من اءن یکون من اءهله بمعصیته . ( ۲۷۰
صفحه ۶۴ از ۱۲۶
خداوند در حکم کردن هرگز ستم روا نمی دارد . چون او استوارترین و محکم ترین و عادل ترین حاکم و قاضی است ، او حکم
کرده است که بدکار هیچ ارتباطی با نیکوکار ندارد و نسبت های اعتباری در امور حقیقی سودمند نیست و معصیت سبب دوری
بنده از خداوند می شود و طاعت سبب نزدیکی به او می گردد، و دور و نزدیک است ، از کسی که از او دور است ، بیزاری می
جوید؛ همان گونه که نزدیک ترین کسان به حضرت ابراهیم کسانی بودند که از او پیروی می کردند و نیز این پیامبر صلی الله علیه
و آله و سلم محمد صلی الله علیه و آله و سلم و کسانی که ایمان آورند و خداوند دوستدار مؤ منان است . از این جهت ابراهیم علیه
السلام گفت : و اذ قال ابراهیم لاءبیه و قومه اننی براء مما تعبدون . ( ۲۷۱ ) راز مطلب در آن است که حق از باطل بیزار است و با
وجود ظهور حق ، مجالی برای باطل نیست ؛ قل جاء الحق و ما یبدی الباطل و ما یعید ؛ ( ۲۷۲ ) با آمدن حق جایگاهی باری باطل
وجود ندارد؛ چه این باطل قبلا وجود نداشته ، هم اکنون حادث شده یا باطل است که پیش از این نیز بوده ، ولی از بین رفته باشد
که در این صورت نیز موجودیت دوباره ی آن شدنی نیست ؛ چنان که امکان حدوث باطل های دیگر نیز وجود ندارد . زیرا حق ،
باطل را دفع می کند و باطل نابود می شود .
برگرفته از کتاب قرآن کریم از منظر امام رضا علیه السلام نوشته: آیت الله العظمی جوادی آملی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *