احادیث تفسیری

دیدگاه امام رضا (ع) – ویژگی جهل مقابل علم

اموری از قبیل قرار دادن پلیدی در انسان و نیز تنگ ساختن سینه و گمراه کردن فرد، اموری وجودی نیستند که خداوند آن ها را
افاضه کند، بلکه صرفا به معنای امساک رحمت و باز نکردن درهای نعمت است ؛ و ما یمسک فلا مرسل له من بعده . . . . ( ۲۰۵ ) از
این رو استناد فعل انجام دادن به این عناوین نشانه ی حقایق وجودی بودن آن ها نیست . زیرا وجودی یا عدمی بودن چیزی ، یعنی
در عالم موجود است یا فقط از امری وجودی انتزاع شده است ، مسئله ای عقلی و نیازمند برهان عقلی است که برای هر دو طرف ،
وجود یا عدم ، بیان می شود . برای مثال ، جهل مقابل علم امری عدمی است ؛ یعنی جهل عدم علم است به چیزی . پس اگر در
عرف گفته می شود : فلانی جاهل است یا جهل به او رسید یا به جهل مبتلا شد، نمی توان نتیجه گرفت که جهل امری وجودی
است . زیرا مسئله عقلی است نه لفظی . افزون بر آن که ، اگر عرف هم از عدمی بودن بعضی از صفات اطلاع یابد، به آن امور
بسان امور سلبی می نگرد و نفسی را در ضمن آن لحاظ می کند . در این صورت ، هر چند از نظر عرف قضیه ی فلانی جاهل است
موجبه ی محصله است جمله به صورت اثباتی بیان می شود، ولی در حقیقت قضیه ی موجبه ی معدولۀ المحمول است که در آن
محمول به معنای نفی و عدم علم است . اکنون که روشن شد برای فهم دقیق قرآن ، شرط زمینه ساز و مانع باز دارنده وجود دارد و
نیز روشن شد که جهل و گناه و هر چه به این دو مربوط می شود، مانع تدبر و اندیشه در قرآن و پرده ای در برابر فهم عمیق آن
( است ، معنای این سخن الاهی آشکار می شود : فما لهؤ لاء القوم لا یکادون یفقهون حدیثا ( ۲۰۶ ) و لهم قلوب لا یفقهون بها ( ۲۰۷
صفحه ۵۰ از ۱۲۶
و و لکن المنافقین لا یفقهون ( ۲۰۸ ) و و طبع الله علی قلوبهم فهم لا یعلمون ( ۲۰۹ ) ، چنان که حضرت رضا علیه السلام به بعضی از
این آیات و مشابه آن ها، استدلال کردند .
برگرفته از کتاب قرآن کریم از منظر امام رضا علیه السلام نوشته: آیت الله العظمی جوادی آملی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *