احادیث تفسیری

دیدگاه امام رضا (ع) – چگونگی سخن گفتن امامان با مردم

اکنون با تاءمل در مطالب پیشین ، رؤ یت حسی خداوند سبحان به طور مطلق محال است و علم حقیقی به او، از پس پرده های
مفهوم یا ابرهای صورت ذهنی و امثال آن به دست می آید . زیرا هیچ چیزی از این امور شبیه به خدای متعالی نبوده ، مانند او نیست
تا از او حکایت کند و طبق او باشد، چنان که در علم حصولی باید چنین باشد، و از طریق این علم ذهنی نیز رسیدن به ذات خدا
شدنی نیست . چون نتیجه اش انقلاب ذهن به خارج یا خارج به ذهن است و انقلاب ، محال است . بنابراین ، علم حقیقی به خدای
متعالی از پس پرده ی استدلال و پشت ابرهای قیاس حصولی تعلق نمی گیرد، همچنین پس از این که روشن شد احاطه ی علم
شهودی به خداوند سبحان محال است ، گر چه اصل علم شهودی شدنی ، بلکه ضروری است ، آنگاه معنای فرمایش حضرت رضا
علیه السلام در پاسخ ذوالریاستین دانسته می شود . او به حضرت علیه السلام گفت : جانم به فدایت ! از اختلاف مردم درباره ی رؤ
یت برایم سخن بگو! بعضی می گویند : خداوند دیده می شود و بعضی می گویند : خداوند دیدنی نیست حضرت در پاسخ
فرمودند : ای اباالعباس ، کسی که بر خلاف آنچه خداوند خود را بدان ستوده است ، او را وصف کند، بزرگ ترین دروغ را بر خدا
بسته است ؛ لا تدرکه الاءبصار و هو یدرک الاءبصار و هو اللطیف الخبیر . ( ۷۱۴ ) این ابصار چشم های ظاهری نیست ، بلکه همان
دیدگانی است که در قلب آدمی است و، اوهام را به او راهی نیست و چگونگی او درک نمی شود؛ یا اءبا العباس ! من وصف اللهد
بخلاف ما وصف به نفسه فقد اءعظم الفریۀ علی الله ، قال الله تعالی : لا تدرکه . . . هذه الاءبصار لیست هی الاءعین ، انما هی
الاءبصار التی فی القلب ، لا یقع علیه الاءوهام و لا یدرک کیف هو . ( ۷۱۵ ) مراد از رؤ یت نفی شده ، همان رؤ یت حسی و وهمی
است نه رؤ یت شهودی قلبی ؛ گر چه حضرت رضا علیه السلام در بیانشان به چشمانی که در قلب است ، یاد کرده اند . مؤ ید این
مطلب روایت محمد بن فضیل است ؛ از ابا الحسن علیه السلام پرسیدم : آیا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پروردگار والا را
دیده است ؟ ایشان فرمودند : آری با قلبش پروردگار را دیده است ؛ آیا نشنیده ای که خدا می فرماید : آن چه را با دل دیده است ،
دروغ نمی پندارد؛ یعنی او را چشم ندیده ، ولی با دل دیده است ؛ نعم ، بقلبه رآه ، اءما سمعت الله عز و جل یقول : ما کذب الفؤ اد
ما راءی ( ۷۱۶ )، اءی لم یره بالصبر و لکن رآه بالفؤ اد . ( ۷۱۷ ) این مطالب با روایاتی که درباره ی تفسیر رؤ یت دل به رؤ یت نور و
عظمت یا رؤ یت آیات وارد شده است ، منافاتی ندارد . زیرا چنان که گذشت امامان علیهم السلام با هر راوی یا پرسشگری ، بر
اساس اندازه ی عقل هایشان سخن می گفتند؛ افزون بر آن که نور عظمت همان نور ذات است . زیرا عظمت از شئون قدرت است
و قدرت حق عین ذات اوست . یکی از موارد مصحح امکان رؤ یت قلبی به مقدار میسور، روایت ابو بصیر از ابی عبدالله علیه السلام
است ؛ به ایشان گفتم : درباره ی خدای بزرگ به من خبر دهید که آیا روز قیامت مردم او را می بینند ؟ حضرت فرمودند : آری
گاهی پیش از روز قیامت هم او را می بینند . آیا تو اکنون او را نمی بینی ؛ و ان المؤ منین لیرونه فی الدنیا قبل یوم القیامۀ ، اءلست
صفحه ۱۱۴ از ۱۲۶
تراه فی وقتک هذا ؟ ابو بصیر می گوید : به ایشان گفتم : جانم به فدایت ! آیا از سوی شما این مطلب را بگویم ! ایشان فرمودند : نه
، اگر تو از آن سخنی بگویی و نادانی آن را بدان معنایی که تو می گویی رد کند و این را همان تشبیه بپندارد، به خدا کفر ورزیده
است . رؤ یت قلبی مانند رؤ یت با چشم نیست ، خداوند بلند مرتبه تر از توصیفات مشبهه و ملحدان است ؛ لا، فانک اذا حدثت به
فاءنکره منکر جاهل بمعنی ما تقوله ، ثم قدر ان ذلک تشبیه کفر و لیست الرؤ یۀ بالقلب کالرؤ یۀ بالعین ، تعالی الله عما یصفه
المشبهون و الملحدون . ( ۷۱۸ ) به طور کلی قلب به جهت تجردش از ماده صلاحیت دیدن ملکوت را دارد، به شرط آن که شیطان
برگرد آن نچرخد، وگرنه قلب را کور و کر و لال می سازد . زیرا شیطان همنشین بد و ماءمور قهر الاهی است که بر چشم قلب هر
انسان متکبر ستمگری که به روز حساب ایمان ندارد، حجابی بیفکند . آن که نسبت به مشاهده ی آیات روشنی که هیچ حجابی بر
آن ها نیست ، نابینا باشد و از رؤ یت بینات و دلایل واضح که پوششی بر آنها نیست ، رو گرداند و به کری و لالی ساختگی تظاهر
کند، با سوء اختیار خود از اسمای جمال بیرون رفته ، از آن ها بی بهره می شود و در پوشش اسمای جلالی در می آید که بر
فروشندگان هدایت در قبال ضلالت حاکمیت دارد و در این حال با ولی گمراه کننده ی خود یعنی شیطان همراه می شود؛ و من
یعش عن ذکر الرحمن نقیض له شیطانا فهو له قرین . ( ۷۱۹ ) سپس نابینایی و اعراض او با ارتکاب گناهان افزوده می شود . زیرا
معصیت سبب نابینایی است و اصرار بر معصیت نابینایی را افزوده سازد .
برگرفته از کتاب قرآن کریم از منظر امام رضا علیه السلام نوشته: آیت الله العظمی جوادی آملی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *