احادیث و سخنان

فرق بین عترت و امت در استدلال های قرآنی امام رضا (ع)

ریان بن صلت میگوید امام رضا علیه السلام در مجلسی که مأمون در مرو ترتیب داده بود حاضر شدند. در آن مجلس عدهای از
ثم اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من » : علمای عراق و خراسان حضور داشتند. مأمون از علماء پرسید: معنی این آیه را برایم بگوئید
فاطر: ۳۲ ) (سپس کتاب را به عنوان ارث به کسانی از بندگانمان که آنان را برگزیده بودیم، دادیم.) علماء گفتند: مراد ) « عبادنا
خداوند، تمامی امت است. مأمون گفت: یا اباالحسن نظر شما چیست؟ امام رضا علیه السلام فرمود: با آنان هم عقیده نیستم بلکه به
نظر من، مراد خداوند عترت طاهره حضرت محمد صلی الله علیه و آله است. مأمون گفت: چطور نظر خداوند فقط عترت بوده نه
امت؟ حضرت فرمودند: زیرا اگر مراد تمام امت باشد همگی آنان باید اهل بهشت باشند زیرا خداوند میفرماید: فمنهم ظالم لنفسه
بعضی از آنان به خود ستم میکنند » ( و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات باذن الله [صفحه ۱۲۳ ] ذالک هو الفضل الکبیر (فاطر: ۳۲
سپس « و بعضی میانه رو هستند و بعضی دیگر به اذن خدا در خیرات پیشقدمند و از دیگران سبقت میگیرند. این است فضل بزرگ
همه را اهل بهشت قرار داده و فرموده: جنات عدن یدخلونها یحلون فیها من اساور من ذهب (فاطر: ۳۳ ) پس وراثت مخصوص عترت
پیامبر است نه دیگران. مأمون گفت عترت چه کسانی هستند؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: همان کسانی که خداوند آنان را در
احزاب: ۳۳ ) خداوند فقط ) « کتابش این گونه وصف نموده است: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا
میخواهد پلیدی را از شما اهل بیت دور کرده و شما را پاک و مطهر نماید. و آنان همان کسانی هستند که پیامبر صلی الله علیه و
انی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی اهل بیتی الا و انهما لن یفترقا حتی تردا علی » : آله دربارهی آنان چنین فرموده است
الحوض فانظروا کیف تخلفونی فیهما ایها الناس لا تعلموهم فانهم اعلم منکم. من دو چیز گرانبها که عبارت از خدا و عترت و اهل
بیتم است در میان شما باقی میگذارم. و آن دو از یکدیگر جدا نخواهند شد، تا در حوض بر من وارد شوند، ببینید بعد من در مورد
آن دو چه میکنید؟ [صفحه ۱۲۴ ] ای مردم به آنان چیزی نیاموزید زیرا آنان از شما داناترند. علماء گفتند: ای اباالحسن آیا عترت
همان آل است یا شامل افراد دیگری هم میگردد؟ امام رضا علیه السلام فرمودند: عترت همان آل است. علماء گفتند: از رسول خدا
صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمودند: امت من، آل من است و این حدیث را صحابه به سند مستفیض و غیرقابل انکاری نقل
کردهاند که آلمحمد صلی الله علیه و آله امت اویند. امام رضا علیه السلام فرمودند: بگویید ببینم آیا صدقه (زکات واجب) بر آل
حرام است؟ گفتند: بله؟ حضرت فرمود: آیا صدقه بر امت حرام است؟ گفتند: خیر امام رضا علیه السلام فرمودند: این فرق بین آل و
امت است. آخر شما را کجا میبرند؟ و آیا از قرآن روی گردان شدهاید؟ و آیا از حد تجاوز نمودهاید؟ آیا نمیدانید که مسأله
وراثت و طهارت در مورد برگزیدگان هدایت یافته است نه دیگران؟! علماء گفتند: از کجا این مطلب را میفرمایید یا اباالحسن؟
صفحه ۴۷ از ۸۰
امام رضا علیه السلام فرمودند: از این آیه: و لقد ارسلنا نوحا و ابراهیم و جعلنا فی ذریتهما النبوه و الکتاب فمنهم مهتد و کثیر منهم
فاسقون. (حدید: ۲۶ ) نوح و ابراهیم را فرستادیم و در نسل آن دو، نبوت قرار دادیم. بعضی از آنان هدایت یافتهاند، و زیادی از آنان
در نتیجه وراثت پیامبری و کتاب مختص به هدایت یافتگان است نه فاسقین. آیا نمیدانید وقتی نوح از پروردگار «. فاسقند
خدایا پسرم جزء » ( درخواست کرد: [صفحه ۱۲۵ ] رب ان ابنی من اهلی و ان وعدک الحق و انت احکم الحاکمین. (هود: ۴۵
و این بدین جهت که خداوند به او وعده داده بود که او و .« خانواده من است و وعدهی تو نیز حق است و تو بهترین حاکمی
خانوادهاش را نجات دهد و خداوند در جواب او فرمود: یا نوح انه لیس من اهلک انه عمل غیر صالح فلا تسألن ما لیس لک به علم
ای نوح او از خانواده تو نیست زیرا کار او کاری است ناشایست پس چیزی را که » ( انی اعظک ان تکون من الجاهلین. (هود: ۴۶
مأمون گفت: آیا خداوند عترت را بر سایر «. نمیدانی از من درخواست مکن. من تو را نصیحت میکنم که از جمله نادانان نباشی
مردم برتری داده است؟ امام رضا علیه السلام فرمودند: خداوند فضل و برتری عترت را بر سایر مردم در کتابش شرح داده است.
مأمون گفت: در کجای قرآن؟ امام رضا علیه السلام فرمودند: در این آیه: ان الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم و آلعمران علی
خداوند آدم و نوح و آل ابراهیم و آلعمران را بر جهانیان » (۳۴ – العالمین ذریۀ بعضها من بعض و الله سمیع علیم. (آل عمران: ۳۳
و در جای دیگر میفرماید: ام یحسدون الناس علی ما «. برگزید. آنان نسلی هستند که از یکدیگر میباشند و خداوند شنوای داناست
آتاهم الله من فضله فقد آتینا آلابرهیم [صفحه ۱۲۶ ] الکتاب و الحکمۀ و آتیناهم ملکا عظیما (نساء: ۵۴ ) آیا به مردم به خاطر فضیلتی
که خدا به آنان داده است حسد میورزد؟ ما به آل ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به آنان پادشاهی بزرگ عطا نمودیم. سپس،
بعد از این آیه خطاب را به سایر مؤمنین متوجه نموده و میفرماید: یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم
یعنی همان کسانی که آنان را با کتاب و « ای کسانی که ایمان آوردهاید از خدا و رسول و اولی الامر اطاعت کنید » ( (نساء: ۵۹
حکمت قرین کرده و به خاطر آن دو، مورد حسادت واقع شدهاند. پس منظور از آیه (ام یحسدون الناس) اطاعت از برگزیدگان و
پاکان است و پادشاهی در این آیه همان اطاعت از ایشان است. علماء گفتند: آیا خداوند برگزیدگان را در کتاب خویش تفسیر
نموده است؟ امام رضا علیه السلام فرمودند: خدا برگزیدگان را در ظاهر قرآن در دوازده آیه تفسیر نموده است، و این غیر از
مورد اول آیهی شریفه: و انذر عشیرتک الاقربین (شعرا: ۲۱۴ ) فامیل نزدیک » : مواردی است که در باطن و تأویل قرآن آمد است
و این مقامی است رفیع، و فضلی است عظیم، و شرافتی است بلند [صفحه ۱۲۷ ] مرتبه. آنگاه که خداوند با این «. خود را انذار کن
کلام آل را مورد نظر قرارداده و برای رسول خود ذکر فرمود. آیه دوم: در معنی اصطفا و برگزیدگان آیه تطهیر است: انما یرید الله
خدا میخواهد پلیدی را از شما اهل بیت دور کند و شما را کاملا » ( لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا (احزاب: ۳۳
و این فضلی است که هیچ کس و از آن بیاطلاعی نیست و آن را انکار نمیکند مگر دشمن معاند گمراه. زیرا «. پاک و مطهر نماید
فضلی و برتریی بالاتر از طهارت، متصور نیست. آیه سوم: آیه مباهله است: وقتی خداوند، پاکان خلق خود را جدا نمود و در آیه
مباهله، پیامبرش را امر کرد که به همراه آنان اقدام به مباهله کند فرمود: فمن حاجک فیه من بعد ما جاءک من العلم فقل تعالوا ندع
ای محمد بعد از این » ( ابناءنا و ابنائکم و نسائنا و نسائکم و انفسنا و انفسکم ثم نبتهل فنجعل لعنت الله علی الکاذبین (آلعمران: ۶۱
که – در باب عیسی حق را دانستی هر که در این مورد به بحث پرداخت به او – بگو: بیایید پیران خودمان و پسران خودتان و زنان
خودمان و زنان خودتان و نیز خودمان و خودتان را فرا خوانیم. سپس دست به دعا برداریم و نفرین خدا را برای دروغگویان طلب
بعد از این دستور الهی حضرت رسول صلی الله علیه و آله علی و حسن و حسین و فاطمه را بیرون آورد و آنها را با خود «. کنیم
چیست؟ علماء گفتند: پیامبر از این [صفحه ۱۲۸ ] عبارت خود را « خودمان و خودتان » همراه ساخت. آیا میدانید معنای این عبارت
در نظر داشته است. امام علیه السلام فرمودند: اشتباه میکنید. منظور آن جناب، علی بن ابیطالب بوده است و دلیل براین مطلب
این بنو ولیعه دست که از این کارها برمیدارند، یا مردی همانند » : جملهای است از رسول اکرم صلی الله علیه و آله که فرمودند
صفحه ۴۸ از ۸۰
که منظور حضرت علی علیه السلام بوده است و مراد از ابناء، در آیه حسن و حسین « خودم را به سوی آنها روان میکنم
علیهماالسلام، مراد از نساء فاطمه علیهاالسلام میباشد. این خصوصیت و ویژگی است که هیچ کس در آن بر ایشان مقدم نیست و
فضیلتی است که هیچ بشری در آن فضیلت، به آنان نمیرسد و شرفی است که احدی از مردم در آن شرف بر آنان سبقت
ندارد.، @چون پیامبر، نفس علی علیه السلام را همانند نفس خود، قرار داده است. آیه چهارم: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله همه
مردم به جز عترت خود را از مسجد خارج نمود، به گونهای که مردم و حتی عباس عموی پیامبر، در این موضوع زبان به اعتراض
گشوده و گفتند: علی علیه السلام را باقی گذارده و ما را خارج کردی حضرت فرمود: من نیستم که او را باقی گذارده و شما را
خارج کردهام بلکه خداوند چنین کرده است. و این مطلب، این فرمایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را که به علی علیه السلام
روشن میکند. علماء گفتند: این موضوع در کجای قرآن است؟ امام «. فرمود: ای علی! نسبت تو به من، مانند هارون به موسی است
رضا علیه السلام فرمودند: در این باره برایتان از قرآن شاهد میآورم و بر شما میخوانم. علماء گفتند: بیاور. امام رضا علیه السلام
و به » [ فرمود: خدا میفرماید: و اوحینا الی موسی و اخیه ان تبوءا لقومکما بمصر بیوتا و اجعلوا بیوتکم قبلۀ (یونس: ۸۷ ) [صفحه ۱۲۹
در این آیه نسبت هارون به « موسی و برادرش وحی کردیم که برای قوم خود در مصر خانهای برگزینید و خانهها را قبله قرار دهید
موسی، و نیز نسبت علی علیه السلام به رسول الله، مشخص شده است و اضافه بر این، در این فرمایش حضرت رسول اکرم صلی الله
دلیل روشن و آشکار است. علماء گفتند: یا « این مسجد برای هیچ جنبی محمد بر آل او حلال نیست » : علیه و آله که فرمود
اباالحسن! این شرح و بیان در جای دیگر غیر از شما اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله یافت نمیشود. امام رضا علیه السلام
من شهر علم هستم و » : فرمود: کیست که این موقعیت ما را انکار کند.؟ حال آن که حضرت رسول صلی الله علیه و آله میفرماید
و در آن چه شرح و توضیح دادیم نمونههایی از «. علی دروازه آن است. هر کس بخواهد وارد شهر شود باید از در آن وارد گردد
فضل، شرف، برتری، برگزیدن الهی، و طهارت و پاکیزگی و هست که کسی جز افراد معاند آن را انکار نمیکنند. و خدا را بر این
این آیه دلالت دارد بر خصوصیتی که « حق خویشاوند را بده » – ( منزلت، سپاس میگویم. آیه پنجم: و آت ذاالقربی حقه (اسراء: ۲۶
خداوند عزیز جبار آنان را به آن اختصاص داده و بر سایر امت برگزیده است. وقتی که این آیه نازل شد، پیامبر صلی الله علیه و آله
فرمود: ای فاطمه! حضرت فاطمه علیها السلام عرض کرد: بله یا رسول الله. حضرت فرمود: این فدک از جمله غنایمی است که بدون
جنگ به دست آمده است، لذا طبق حکم خدا مال من است و سایرین در آن سهمی ندارند، و حال که خدا امر فرموده، آن را به تو
( بخشیدم، آن را بگیر، مال تو و فرزندان تو است. [صفحه ۱۳۰ ] آیه ششم: قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی (شوری: ۲۰
این خصوصیتی است مخصوص پیامبر اکرم صلی الله علیه و « بگو بخاطر رسالت اجری از شما نمیخواهم مگر دوستی خویشاوندان »
آله تا روز قیامت، و نیز خصوصیتی است مخصوص آل پیغمبر صلی الله علیه و آله و نه دیگران، زیرا خداوند متعال در قرآن از نوح
علیه السلام نقل فرموده: یا قوم لا اسئلکم علیه مالا ان اجری الا علی الله و ما انا@ بطارد الذین آمنوا انهم ملاقوا ربهم ولکنی اراکم
ای قوم من به خاطر این رسالت و پیامبری مالی از شما نمیخواهم اجر من با خداست و من مؤمنین را از » ( قوما تجهلون (هود: ۲۹
خداوند از هود نیز نقل «. خود طرد نمیکنم آنها پروردگار خود را ملاقات خواهند کرد و در نظر من شما مردمی نابخرد هستید
بگو به خاطر رسالت، » ( فرموده: که او چنین گفت: قل لا اسئلکم علیه اجرا ان اجری الا علی الذی فطرنی افلا تعقلون (هود: ۵۱
اجری از شما نمیخواهم، اجر من با کسی است که مرا آفریده، آیا فکر نمیکنید؟ خداوند مودت آنان را واجب نفرموده، مگر به
خاطر این که دانست و آنان هیچ گاه از دین برنمیگردند و به سوی گمراهی نخواهند رفت. نکته دیگر این که، چه بسا انسان
شخصی را دوست بدارد ولی با بعضی از خانوادهاش دشمن باشد و لذا قلب انسان تماما نمیتواند او را خالصانه دوست بدارد و
خداوند دوست دارد، در دل رسول الله صلی الله علیه و آله نسبت به مؤمنین، چیزی نباشد لذا دوستی خویشان و نزدیکان رسول خدا
را بر امت واجب کرده است و هر کس که به دستور این آیه عمل کند و حضرت رسول صلی الله علیه و آله و اهل بیت آن حضر ت
صفحه ۴۹ از ۸۰
را دوست داشته باشد، رسول [صفحه ۱۳۱ ] خدا نمیتواند او را دشمن داشته باشد و هر کی این دستور را ترک کند و به آن عمل
ننماید و اهل بیت را دوست نداشته باشد،، بر رسول خدا صلی الله علیه و آله واجب است که او را دوست نداشته باشد زیرا چنین
شخصی یکی از واجبات الهی را ترک کرده است، حال چه فضل و شرفی بر این فضیلت تقدم دارد یا با آن برابری میکند؟ وقتی
را نازل کرد رسول الله صلی الله علیه و آله در میان اصحاب خود « قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی » خداوند آیه
برخواست و پس از حمد و ثنای الهی فرمود: ای مردم! خداوند برای من چیزی را بر شما واجب کرده است آیا آن را انجام
میدهید؟ کسی جوابش را نداد. حضرت فرمود: ای مردم! آن واجب طلا و نقره و خوردنی و نوشیدنی نیست. گفتند: خوب حال
بگو آن چیست؟ حضرت همین آیه را برای آنها قرائت فرمود، آنان گفتند: این مطلب را میپذیریم، ولی بیشترشان به وعده خود
عمل نکردند. و خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نفرمود مگر آن که به او وحی کرد که از مردم اجر و مزد طلب نکند، زیرا خداوند،
پاداش انبیاء را تمام و کمال خواهد داد. خدا اطاعت کردن از حضرت محمد صلی الله علیه و آله و دوستی ذوی القربای او را بر
امت واجب فرموده و به او دستور داده که اجر و مزد خود را در حق خاندانش قرار دهد تا مردم آن اجر را به خاندان پیامبر اداء
نمایند. این کار فقط با شناخت فضایل و برتری آنان که خداوند برای آنان مقرر و اختصاص داده امکان دارد. زیرا دوستی و مودت،
به اندازه شناخت و معرفت فضایل است. در هر حال، آنچه مسلم است، این است که دوستی درباره خویشان واجب است. پس هر
چه قرابت بیشتر باشد، [صفحه ۱۳۲ ] اولویت بیشتری برای دوستی وجود دارد و هر چه نسبت اشخاص به پیامبر نزدیکتر باشد دوستی
به همان مقدار بیشتر است ولی با پیغمبر خدا در مورد علاقه و محبتش نسبت به خاندانش و منتی که خدا بر امتش نهاده که زبان از
شکر آن عاجز است به انصاف برخورد نکردند و آن را در حق فرزندان و خاندان و پیامبر انجام ندادند و موقعیت آنان را در بین
خود همانند چشم در سر ندانستند که این کار در واقع رعایت حال رسول الله و نشانه محبت او بود، چگونه؟ و حال آن که قرآن در
این باره سخن میگوید و آنان را به آن دعوت مینماید و اخبار و روایات درباره این که آنان اهل مودت میباشند، و همان کسانی
هستند که خداوند مودت آنان را واجب فرموده، و برای آن وعده پاداش داده است، مسلم و قطعی است. ولی کسی به وعدهای که
در این مورد داده بود عمل نکرد. این مودت و ابراز دوستی به اهل بیت را، کسی با اخلاص و ایمان انجام نمیدهد مگر این که
مستوجب بهشت خواهد بود، زیرا خداوند در این آیه چنین میفرماید: و الذین آمنوا و عملوا الصالحات فی روضات الجنات لهم ما
یشاؤن عند ربهم ذلک هو الفضل الکبیر – ذلک الذی یبشر الله عباده الذین آمنوا و عملوا الصالحات قل لا اسئلکم علیه اجرا الا
آنان که ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند و در بهشتهای سرسبز و خرم هستند و آنچه » (۲۳ – الموده فی القربی (شوری: ۲۲
بخواهند نزد پروردگار خویش خواهند داشت – این است فضل بزرگ این همان چیزی است که خدا بندگان خود را بدان بشارت
داده است. همانهایی که ایمان آوردند و عمل [صفحه ۱۳۳ ] صالح انجام دادند بگو در مقابل این رسالت اجر و پاداشی جز مودت
آیه هفتم: سخن خدا در این آیه است: ان الله و ملائکته یصلون علی النبی یا أیها الذین آمنوا صلوا «. خویشاوندان از شما نمیخواهم
خداوند و ملائکهاش بر پیامبر درود میفرستد. ای کسانی که ایمان آوردهاید بر او درود فرستاده » ( احزاب: ۵۶ ) « علیه و سلموا تسلیما
پس از نزول این آیه مردم خدمت پیامبر رسیدند و گفتند: یا رسول الله! نحوه سلام کردن بر شما را میدانیم ولی «. و سلام کنید
بفرمایید نحوه درود فرستادن بر شما چگونه است؟ پیامبر فرمود: این چنین بگویید: اللهم صل علی محمد و آل محمد کما صلیت
علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمید مجید. (خدایا بر محمد و آلمحمد درود فرست همانطور که بر ابراهیم و آل ابراهیم درود
فرستادهای، همانا تو ستوده و بزرگ هستی) حال آیا در این مورد سخنی دارید؟ همه گفتند: نه مأمون گفت: این مطلب از جمله
مواردی است که اختلافی در آن نیست و همه امت بر آن اتفاق دارند، ولی آیا آیه واضحتری از قرآن در مورد آل دارید؟ امام
۳) بگو ببینم منظور – سوره یس: ۱ ) « یس – و القرآن کریم – انک لمن المرسلین – علی صراط مستقیم » . رضا علیه السلام فرمود: بله
از یس چیست؟ [صفحه ۱۳۴ ] علماء گفتند: یس محمد صلی الله علیه و آله است و کسی شک در این باره ندارد. حضرت رضا
صفحه ۵۰ از ۸۰
علیه السلام فرمودند: خداوند به محمد و آل محمد فضلی عنایت فرموده است که هیچ کس به کنه وصف آن نمیرسد. مگر کسی
که خوب در آن بیندیشد. زیرا خداوند بر هیچ کس جز انبیاء خود سلام نداده است. خدا میفرماید: سلام علی نوح فی العالمین
( (صافات: ۷۹ ) و نیز فرموده است: سلام علی ابراهیم (صافات: ۱۰۹ ) و نیز فرموده است: سلام علی موسی و هارون. (صافات ۱۲۰
ولی نفرموده است: سلام بر آل نوح – سلام بر آل ابراهیم، سلام بر آل موسی و هارون. ولی فرموده است: سلام علی آل یاسین
(صافات: ۱۳۰ ) یعنی سلام بر محمد و آل محمد. در این موقع مامون گفت: دانستم که شرح و بیان این نکته نیز نزد شما اهل بیت
بدانید هر منفعتی » ( است. آیه هشتم: این آیه است: و اعلموا انما غنمتم من شیء فان الله خمسه و للرسول و لذی القربی (انفال: ۴۱
خدا با این بیان، سهم خویشاوندان پیامبر را به سهم « که بدست آوردید یک پنجم آن متعلق به خدا و رسول و ذیالقربی پیامبر است
خود و سهم [صفحه ۱۳۵ ] رسول الله قرین ساخته است. این نیز یک وجه تمایز بین امت و آل است. زیرا خداوند آنان را در مکانی
جای داده، و مردم را در جای دیگر، و برای آنان همان را پسندیده که برای خود پسندیده است، و در آن مورد آنان را برگزیده
است. اول از خود شروع کرده سپس پیامبر را ذکر کرده و بعد خویشاوندان او را در آنچه با جنگ یا بدون جنگ و خونریزی و غیر
آن بدست آمده باشد، همانا چیزهایی را که خدا برای خود پسندیده برای آنان نیز پسندیده است و در این باره فرمود و گفتهاش
حق است: و اعلموا انما غنمتم من شیء فان لله خمسه و للرسول و لذی القربی. پس این تأکیدی مؤکد و اثری پاینده است تا روز
قیامت، که برای آنان در قرآن آمده، قرآنی ناطق، که باطل از پیش رو و پشت سر در آن راه ندارد از پیش خدای حکیم و حمید
نازل گشته است. و اما در دنباله آیه سوره انفال میفرماید: و الیتامی و المساکین. هر گاه یتیم، یتیمیاش تمام شود از حکم غنائم
خارج میشود و سهم و بهرهای از غنایم نخواهد داشت و بهره برداری از آن برای او حلال نخواهد بود ولی سهم ذیالقربی تا قیامت
بر پا بوده و در حق آنان جاری است. چه غنی باشند و چه فقیر، زیرا هیچ کس از خدا و رسولش صلی الله علیه و آله غنیتر نیست با
این حال سهمی از غنیمت برای خود و رسولش صلی الله علیه و آله در نظر گرفته است. پس آنچه برای خود و رسولش صلی الله
علیه و آله پسندیده برای ایشان نیز پسندیده است. همچنین در فیء (غنیمتهایی که بدون خونریزی و جنگ به دست آمده) نیز چنین
است. یعنی هر آنچه از آن برای خود و رسولش صلی الله علیه و آله پسندیده است برای ذیالقربی نیز پسندیده است کما این که در
غنیمت برای آنان سهم قرار داده و از خود آغاز کرده و بعد رسول خدا را نام برده [صفحه ۱۳۶ ] است، سپس آنان را نام برده و
یا ایها الذین آمنوا » : سهم آنها را به سهم خود و رسولش قرین کرده است. در مسئله اطاعت هم چنین کرده است. خدا میفرماید
ای کسانی که ایمان آوردهاید از خدا و پیامبر و اولیالامر یعنی ائمه اهل » ( نساء: ۵۹ ) « اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم
خداوند در این آیه نیز از خود آغاز کرده، سپس پیامبر و آنگاه اهل بیت او را ذکر نموده است. همچنین در آیه « بیت اطاعت کنید
ولی و » ( ولایت فرموده است: انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلوه و یؤتون الزکوه و هم راکعون. (مائده: ۵۵
خداوند اطاعت از آنان «. سرپرست شما فقط این اشخاص هستند: خدا، پیامبرش و آن مؤمنین که در حال رکوع نماز زکات میدهند
و اطاعت از رسول اکرم صلی الله علیه و آله را همراه و قرین اطاعت خود گرداند. همچنین ولایت آنان را همراه ولایت حضرت
رسول صلی الله علیه و آله نموده است. کما این که سهم آنان را همراه با سهم رسول اکرم صلی الله علیه و آله از غنیمت و فیء با
سهم خویش قرین گردانید. پاک و منزه است خدا و چه عظیم است نعمت او بر این اهل بیت؟! اما در قضیه صدقات، هم خود و هم
رسول خود و اهل بیتش را منزه دانسته، و فرموده است: انما الصدقات للفقراء و المساکین و العالمین علیها و المؤلفۀ قلوبهم و فی
زکاتها مخصوص فقراء و » ( الرقاب و الغارمین و فی سبیل الله و ابن السبیل فریضۀ من الله و الله [صفحه ۱۳۷ ] علیم حکیم (توبه: ۶۰
مساکین و کارکنانی است که برای جمعآوری آن زحمت میکشند و کسانی که برای جلب محبتشان اقدام میشود و برای آزادی
آیا در بین «. بردگان و اداء دین بدهکاران و در راه خدا واماندگان در راه این یک فریضه الهی است و خداوند دانا و حکیم است
این موارد، موردی هست که خود یا رسولش یا خویشان او را نام برده باشد؟ زیرا وقتی خود را از صدقه منزه دانست، پیامبر و اهل
صفحه ۵۱ از ۸۰
بیتش را نیز منزه دانست، بلکه بر آنان حرام نمود، زیرا صدقه و زکات واجب بر محمد صلی الله علیه و آله و آل او علیهم السلام
حرام است. زکات، در واقع، چرکهای دست مردم است و بر اهل بیت حلال نیست، زیرا آنان از هر پلیدی پاک شدهاند و آنگاه که
خداوند بزرگ، آنان را پاک نموده و برگزید، برای آنان همان را پسندید، که برای خود پسندید، و همان را بد دانست که برای
اگر » ( خود بد دانست. آیه نهم: ما همان اهل الذکر هستیم که قرآن میفرماید: فاسئلوا اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون (نحل: ۴۳
ما اهل ذکر هستیم پس اگر نمیدانید از ما سؤال کنید. علماء گفتند: مقصود خدا از اهل «. نمیدانید پس از اهل ذکر سؤال کنید
ذکر یهود و نصاری هستند. امام رضا علیه السلام فرمود: سبحان الله! آیا چنین چیزی جایز است؟ در این صورت آنان ما را به دین
خود دعوت خواهند کرد و خواهند گفت: آن دین، از اسلام بهتر است. مأمون گفت: آیا در این باره توضیحی دارید بر [صفحه
۱۳۸ ] خلاف گفته علماء؟ امام رضا علیه السلام فرمودند: بله، ذکر رسول الله است و نیز اهل او هستیم و این مطلب در قرآن، در
سورهی طلاق کاملا روشن است، آنجا که فرماید: فاتقوا الله یا اولی الالباب الذین آمنوا قد انزل الیکم ذکرا رسول یتلوا علیکم آیات
پس بترسید از خدا ای عاقلان، ای کسانی که ایمان آوردهاید. خداوند بر شما ذکر فرستاده، یعنی » (۱۱ – الله مبینات (طلاق: ۱۰
پس ذکر، رسول خدا صلی الله علیه و آله است و ما هم اهل او هستیم. آیه «. رسولی که آیات روشن الهی را بر شما تلاوت کند
دهم: آیهای از سوره نساء است که میفرماید: حرمت علکیم امهاتکم و بناتکم و اخواتکم (نساء: ۲۳ ) مادران و دختران و خواهران و
شما بر شما حرام شد. حال بگویید: آیا اگر رسول خدا صلی الله علیه و آله الان در قید حیات بودند، دختر من و دختر پسرم و سایر
دخترانی که از نسل من هستند برایشان حلال بودند؟ گفتند: خیر. حضرت رضا علیه السلام فرمودند: حال بگویید آیا دختران شما بر
فرض این که رسول الله در قید حیات بودند برایشان حلالند؟ گفتند: بله، حضرت رضا علیه السلام فرمودند: این خود، دلیل است بر
این که من از آل آن حضرت هستم و شما از آل نیستید و اگر شما از آل بودید دخترانتان برایشان حرام بود، همانطور که دختران
من برایشان حرامند. چون من از آل او هستم و شما از امت او هستید. این نیز فرق دیگری است بین آل و امت. [صفحه ۱۳۹ ] آیه
و قال رجل مؤمن من آل فرعون یکتم » : یازدهم: آیهای است در سورهی مؤمن که خداوند از قول مؤمن آل فرعون نقل میفرماید
مردی مؤمن از آل فرعون که ایمان خود را پنهان » ( غافر: ۲۸ ) « ایمانه اتقتلون رجلا ان یقول ربی الله و قد جائکم بالبینات من ربکم
میکرد گفت: آیا مردی را به خاطر این که میگوید پروردگار من الله است میکشید؟! و حال آن که دلایل روشنی از ناحیه
پروردگارتان برایتان آورده است. این مرد پسر خاله فرعون بود و خداوند او را به فرعون منسوب نمود و نه بدین او، ما نیز چنین
هستیم، زیرا ما به خاطر این که از رسول خدا صلی الله علیه و آله متولد شدهایم از آل آن حضرت هستیم و در دین با بقیه مشترکیم،
خاندانت » ( طه: ۱۳۲ ) « و أمر اهلک بالصلاه و اصطبر علیها » : این فرق بین آله و امت است. آیه دوازدهم: این آیه است که میفرماید
این ویژگی، خاص ماست که ما را همراه امت، امر به اقامه نماز فرموده، سپس جدای از سایر « را امر به نماز کن و بر آن پایدار باش
امت این ویژگی را به ما داده است که حضرت رسول صلی الله علیه و آله بعد از نزول این آیه، نه ماه تمام، هر روز در وقت
نمازهای پنجگانه، به در خانه علی علیه السلام و فاطمه علیهاالسلام میآمدند و میفرمودند: نماز، لطف و رحمت خدا بر شما باد. و
خدا هیچ یک از اولاد انبیاء را به چنین کرامتی که ما را بدان گرامی داشته، اکرام نکرده و تنها ما را از خاندان انبیاء، مخصوص
نموده است. [صفحه ۱۴۰ ] در اینجا مأمون و علمای حاضر در مجلس گفتند: خداوند به نیابت از این امت به شما اهل بیت جزای
[ خیر عنایت فرماید. ما در مطالبی که بر ما مشتبه میشود جز در پیش شما شرح و بیان نمییابیم [ ۸۲ ]. [صفحه ۱۴۱
برگرفته از کتاب امام رضا علیه السلام و قرآن نوشته: غلامرضا اکبری زیبدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *