احادیث و سخنان

معنی قاهر از دیدگاه امام رضا (ع)

و اما قاهر به معنی ممارست کردن و رنج کشیدن و نیرنگ و فریب و یکدیگر را کنار زدن نیست، آنچنان که مردم، بر بعضی دیگر
چیره و قاهر و غالب میشوند، در بین مردم کسی که مقهور است ممکن است بعد قاهر شود، و آن که قاهر است ممکن است
مقهور گردد، و لکن در مورد خداوند به این معنی است که تمام آنچه را خلق کرده همه در مقابل ایجاد کننده و شان ذلیل و خوار
هستند. و در مقابل خواستههای او، نمیتوانند خودداری و امتناع نمایند و از حیطه قدرت او یک چشم بر هم زدن، نمیتوانند خارج
صفحه ۲۹ از ۸۰
میدهد و آن مخلوق، ایجاد میشود. ولی قاهر در مورد ما به آن صورتی است که گفتم. پس « ایجاد شو » شوند. او فقط یک فرمان
اسم مشترک ولی معنی مختلف دارد. همچنین است تمامی نامها، هر چند تمام آنها را در اینجا برنشمردیم، و به همین مقدار اکتفا
[صفحه ۶۴ ] میکنیم چون (بقیه را نیز) به آنچه با تو گفتیم میتوان قیاس کرد. و خداوند عزوجل در ارشاد و راهنمایی و توفیق،
کمک کار و یاور ما و شماست [ ۵۷ ]. فتح بن یزید جرجانی میگوید: از امام رضا علیه السلام شنیدم که آن حضرت دربارهی
او لطیف و خبیر است، شنوا و بیناست، واحد و احد و بینیاز است، نزاییده و زاییده نشده است و همانندی » : خداوند چنین میفرمود
ندارد، اشیاء را ایجاد کرده، به اجسام جسمیت داده و نقشها را صورت و شکل بخشیده است، اگر آنطور بود که میگویند، خالق و
مخلوق از یکدیگر شناخته نمیشدند.، ایجاد کننده و ایجاد شده و از یکدیگر ممتاز نبودند و شناخته نمیشدند. لکن اوست ایجاد
کننده و فرق است بین خدا و آن چیزی که خدا به او صورت بخشیده و جسمیت داده و ایجادش نموده است، چون هیچ چیز به
فتح میگوید: عرض کردم: بله، قربانت گردم، لکن گفتی: احد و .«. خداوند شبیه نیست و خداوند نیز به هیچ چیز شبیه نمیباشد
صمد است. و نیز فرمودی: به هیچ چیز شبیه نیست و در حالی که خداوند یکی است، انسان هم یکی است پس در وحدانیت و یکی
بودن به یکدیگر شبیهاند؟ حضرت فرمود: أی فتح! حرف محال زنی، خداوند ثابت قدمت گرداند، (آن) تشبیه (که ما آن را نفی
میکنیم.) در معانی است، اما اسم در مورد همه یکی است و نشان دهندهی مسمی است. به این ترتیب که انسان [صفحه ۶۵ ] را
« واحد » دانست، اما منظور این است که یک شیء و یک جثه است و دو تا نیست. اما خود انسان « یکی » و « واحد » گرچه میتوان
حقیقی نیست زیرا دارای اعضای گوناگون است، رنگهایش مختلف و زیاد است و یکی نیست. انسان عبارتست از مجموعه
اجزایی که با هم فرق میکنند، خونش با گوشتش تفاوت دارد، گوشتش، با خونش فرق میکند، رشتههای اعصابش غیر از
رگهایش است، مویش غیر از پوستش است، سیاهیاش غیر سفیدیاش است و همین گونه میباشد سایر مخلوقات. پس انسان از
نیست. و خداوند تبارک و تعالی واحدی است که واحد دیگری جز او نیست، اختلاف و « واحد » است اما در معنی « واحد » نظر اسم
تفاوتی در او نیست، زیاده و نقصان در او راه ندارد. اما انسان مخلوق مصنوع که از اجزاء مختلف و مواد گوناگون ساخته شده
است، مختلف و متفاوت است و زیاده و نقصان دارد هر چند در کل یک چیز است. فتح میگوید: عرض کردم: قربانت گردم
آسودهام کردی، خداوند آسوده خاطرت کند. حال همانطور که واحد را برایم تفسیر کردی، لطیف و خبیر را نیز برایم تشریح فرما،
مخلوقات فرق دارد و چون بین خدا و خلق تفاوت هست و اما دوست دارم شما برایم « لطف » و خداوند با « لطف » البته میدانم که
شرح دهید. حضرت فرمود: ای فتح! به این جهت میگوییم لطیف چون در خلق کردن، لطافت و ظرافت دارد و به اشیاء کوچک و
ظریف آگاه است، آیا اثر صنع او را در گیاهان ظریف و غیرظریف نمیبینی؟ آیا اثر خلق او را در خلقت ظریف و دقیق حیوانات
کوچکی مثل پشه و پشه ریزه و کوچکتر [صفحه ۶۶ ] از آن که چشم به سختی آن را میبیند و بلکه از فرط ریزی. نر و ماده و بچه
و بزرگ آنها از یکدیگر تشخیص داده نمیشود، ندیدهای؟ وقتی کوچکی آنها را در عین ظرافتشان میبینیم، وقتی آشنایی آنها را
به نحوهی آمیزش مخصوص به خود، و فراز از مرگ و جمع آوری مایحتاجشان، از دل دریاها، و پوست درختان، و پهنهی دشتها و
بیابانها مینگریم، وقتی به سخن گفتن آنها و نحوه فهم سخنان یکدیگر، و فهمیدن کلام بزرگترها توسط بچهها و غذا آوردن
والدین برای فرزندانشان را میاندیشیم. و همین گونه به رنگ آمیزی آنها، قرمز با زرد، سفید با سبز و نیز آنچه چشمانمان به سختی
تمام پیکرهاش را میبیند و آنچه نه چشم میتواند ببیند و نه دست میتواند لمس کند، مینگریم، میفهمیم که خالق این مخلوقات،
لطیف، و دقیق است و خلق و آفرینش آنچه را که شرحش گذشت، با دقت و ظرافت و بدون وسیله و ادوات و آلاتی انجام داده.
است، چه هر خالقی مخلوق خود را از چیز دیگری میآفریند و لی خداوند لطیف و دقیق و با جلالت، مخلوقات خود را آفریده اما
[ نه از چیزی [ ۵۸ ]. [صفحه ۶۷
برگرفته از کتاب امام رضا علیه السلام و قرآن نوشته: غلامرضا اکبری زیبدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *